Một doanh nghiệp sản xuất sản phẩm “xanh” có mặc nhiên là một doanh nghiệp tạo tác động xã hội – Social Impact Business (SIB)?

Câu trả lời không chỉ nằm ở sản phẩm doanh nghiệp tạo ra.Theo cách tiếp cận của CSIP, một SIB có thể được nhìn qua ba yếu tố: tính chủ đích trong việc tạo tác động; tác động được tích hợp vào mô hình kinh doanh; và khả năng đo lường, giải trình về tác động đó.
Câu chuyện của Công ty Cổ phần Phương tiện điện thông minh Selex Motors (Selex Motors) – một doanh nghiệp mà Quỹ Đầu tư Tác động Én Xanh (Blue Swallows Impact Fund – BSIF) đang đồng hành – là một ví dụ để nhìn rõ hơn về cách một mô hình kinh doanh có thể đồng thời tạo ra giá trị kinh tế, xã hội và môi trường.

Thứ nhất: Tác động bắt đầu từ bài toán doanh nghiệp lựa chọn giải quyết

Selex Motors là startup công nghệ hoạt động trong lĩnh vực sản xuất xe máy điện và phát triển hệ sinh thái xe điện, bao gồm công nghệ pin, trạm đổi pin tự động và các giải pháp quản lý thông minh.
Ở góc độ môi trường, giải pháp mà Selex đưa ra giúp giảm phát thải khí nhà kính, thúc đẩy chuyển đổi xanh ở đô thị trong giao thông vận tải nói chung và logistics - chuỗi cung ứng nói riêng (lĩnh vực đang đóng góp 11% phát thải khí nhà kính toàn cầu - theo WEF). Nhưng dấu ấn tác động nổi bật hơn cả, điều khiến chúng tôi thấy Selex là đơn vị có mô hình SIBs điển hình nhất, nằm ở cách doanh nghiệp xác định nhóm người sử dụng và thiết kế giải pháp cho họ.
Ngay từ đầu, Selex tập trung vào nhóm tài xế giao hàng và vận tải chặng cuối – những người sử dụng phương tiện như một công cụ trực tiếp để tạo ra thu nhập. Với nhóm này, một chiếc xe điện chỉ có ý nghĩa nếu nó giải quyết được những bài toán rất thực tế: chi phí vận hành, quãng đường di chuyển, thời gian nạp năng lượng và khả năng duy trì công việc liên tục.
Từ đó, Selex phát triển mô hình kết hợp giữa xe điện và hệ thống đổi pin, giúp giảm thời gian gián đoạn hoạt động của người dùng.
Ở đây, tác động không phải là một hoạt động được bổ sung sau khi doanh nghiệp đã xây dựng xong mô hình. Nhóm người hưởng lợi và vấn đề của họ đã được đặt vào trong quá trình thiết kế sản phẩm và mô hình kinh doanh.
Đó là yếu tố đầu tiên của một SIB: tính chủ đích trong việc tạo tác động.

Thứ hai: Khi tăng trưởng kinh doanh cũng mở rộng tác động

Điểm khác biệt của một SIB không nằm ở việc doanh nghiệp tạo ra lợi nhuận rồi dành một phần lợi nhuận đó cho các hoạt động xã hội. Với một mô hình tạo tác động tốt, hoạt động kinh doanh và quá trình tạo ra tác động diễn ra trong cùng một chuỗi giá trị.
Điều này có thể thấy khá rõ ở Selex Motors. Giải pháp xe điện thông minh và hệ sinh thái đổi pin của họ chỉ có thể tạo tác động nếu trước hết nó đủ hiệu quả để người dùng lựa chọn và đủ khả thi để tồn tại trên thị trường. Và họ đã thành công
Trong chương trình thử nghiệm xe điện cho tài xế Viettel Post tại Huế, nhóm sử dụng xe Selex đạt hiệu suất giao hàng cao hơn 50% và thu nhập trung bình cao hơn 34% so với nhóm sử dụng xe xăng; 75% tài xế tham gia sau đó lựa chọn tiếp tục chuyển sang sử dụng xe Selex.

Được thị trường chấp nhận nên hệ sinh thái của Selex tiếp tục được mở rộng. Tính đến tháng 9/2025, doanh nghiệp đã xây dựng 120 trạm đổi pin và ghi nhận 1 triệu lượt đổi pin trên toàn hệ thống. Mạng lưới này không chỉ phục vụ xe của Selex mà còn được thiết kế theo hướng dùng chung, với khả năng tương thích với khoảng 70% dòng xe máy điện trên thị trường.
Những con số này cho thấy tác động của Selex không nằm ngoài hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Khi số lượng xe được đưa vào sử dụng tăng lên, mạng lưới trạm đổi pin được mở rộng và hệ sinh thái tiếp cận thêm người dùng, doanh nghiệp có thêm cơ hội tăng trưởng; đồng thời, nhiều tài xế hơn có thể tiếp cận một phương tiện hiệu quả - đảm bảo công việc và sinh kế của họ, cũng như thúc đẩy tài xế xe xăng sang xe điện cũng được mở rộng theo.
Đó là yếu tố thứ hai của một SIB: tác động được tích hợp vào chính mô hình kinh doanh và có khả năng tăng trưởng cùng với doanh nghiệp.

Thứ 3: Tác động cần được chứng minh

Với một doanh nghiệp tạo tác động, câu hỏi không chỉ là doanh nghiệp muốn tạo ra điều gì, mà còn là: điều gì đã thực sự thay đổi và thay đổi đó được chứng minh như thế nào?

Trong trường hợp của Selex, doanh nghiệp đã từng bước hợp tác với UNDP để kiểm chứng mức độ hiệu quả tác động, bao gồm việc đăng ký thành công tín chỉ carbon theo Tiêu chuẩn Vàng (Gold Standard) cho phương tiện điện - trở thành đơn vị cung ứng phương tiện hai bánh đầu tiên trên toàn cầu làm được việc này. Trong việc nhận nguồn vốn đầu tư tác động từ ADB Ventures, Schneider Electric và Sopoong, Selex đã và đang triển khai việc đo lường và báo cáo tác động định kỳ, để phục vụ việc minh chứng và giải trình tác động tương ứng với các cam kết.
Ba yếu tố – chủ đích, mô hình kinh doanh tích hợp tác động và khả năng đo lường, giải trình – cho thấy vì sao Selex Motors là một ví dụ đáng chú ý về SIB tại Việt Nam.
Nhưng để tác động có thể được nhân rộng, một mô hình tốt vẫn cần chứng minh được tính khả thi trên thị trường.

Mô hình đủ khả thi để bước vào một bài toán lớn hơn

Selex bắt đầu từ bài toán về phương tiện điện và nhu cầu vận hành của các tài xế. Theo thời gian, câu chuyện của doanh nghiệp đang mở rộng sang một bài toán lớn hơn: hạ tầng cần thiết cho quá trình chuyển đổi sang giao thông điện.

Việc Selex hợp tác cùng Petrolimex và Xuân Cầu Holdings trong việc phát triển Công ty Cổ phần Hạ tầng Năng lượng Xanh Việt Nam (VGX), hướng tới mở rộng hạ tầng năng lượng và trạm đổi pin, cho thấy công nghệ và mô hình mà Selex phát triển đang được đặt trong một hệ sinh thái rộng hơn.
Điều này cho thấy một mô hình có thể bắt đầu từ một vấn đề rất cụ thể, nhưng khi chứng minh được tính khả thi, nó có thể mở ra những cơ hội hợp tác và mở rộng ở quy mô lớn hơn, tương ứng với đó mở rộng phạm vi và độ phủ của tác động xã hội mà đơn vị hướng tới.

Đồng hành để mở rộng doanh nghiệp và mở rộng tác động

Với nhiều SIB, khoảng cách từ một mô hình đã chứng minh được tiềm năng đến giai đoạn mở rộng vẫn là một thách thức lớn. Đầu tư cho công nghệ, sản xuất, hạ tầng và thị trường đều đòi hỏi nguồn lực tài chính đáng kể.
Đó cũng là lý do Quỹ Đầu tư Tác động Én Xanh (BSIF) lựa chọn đồng hành cùng Selex Motors.
Thông qua nguồn vốn ưu đãi, BSIF hỗ trợ Selex đầu tư và mở rộng hoạt động sản xuất, kinh doanh. Mục tiêu không chỉ là hỗ trợ một doanh nghiệp tăng trưởng, mà còn góp phần tạo điều kiện để những giá trị xã hội và môi trường đã được tích hợp trong mô hình có thể được nhân rộng cùng với sự phát triển của doanh nghiệp.
Sự hợp tác giữa BSIF và Selex cũng không dừng lại ở khoản đầu tư.
Hai bên đang phối hợp triển khai chương trình tài chính tác động xã hội “Hỗ trợ Chuyển đổi phương tiện từ xe xăng sang xe điện”, hướng tới hỗ trợ ít nhất 60 tài xế yếu thế, đặc biệt là các tài xế nữ là đối tác của Selex Motors, tiếp cận nguồn tài chính để chuyển đổi sang phương tiện điện.

Với nhiều người lao động, mong muốn chuyển đổi sang một phương tiện mới không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với khả năng thực hiện sự chuyển đổi đó. Chi phí đầu tư ban đầu vẫn có thể là một rào cản.

Thông qua chương trình này, BSIF và Selex mong muốn mở rộng khả năng tiếp cận của các nhóm tài xế yếu thế với những lợi ích mà quá trình chuyển đổi xanh có thể mang lại.

Tìm kiếm những mô hình có khả năng tạo ra thay đổi ở quy mô lớn hơn

Câu chuyện của Selex Motors cũng phần nào phản ánh cách BSIF tiếp cận đầu tư tác động.
Chúng tôi quan tâm đến những doanh nghiệp đang giải quyết một vấn đề xã hội hoặc môi trường thông qua chính hoạt động kinh doanh của mình; những mô hình đã và đang chứng minh được tính khả thi trên thị trường và có tiềm năng mở rộng cả doanh nghiệp lẫn tác động.
Với BSIF, nguồn vốn có thể đóng vai trò như một chất xúc tác: giúp doanh nghiệp đầu tư cho sản xuất, phát triển sản phẩm, mở rộng thị trường và tiếp cận thêm những nhóm khách hàng mới.
Trong thời gian tới, Quỹ Đầu tư Tác động Én Xanh sẽ tiếp tục tìm kiếm và làm việc với các SIB và đối tác tiềm năng nhằm khơi thông thêm nguồn lực tài chính cho những mô hình đang trên hành trình tăng trưởng.
Bởi để một hệ sinh thái SIB trưởng thành hơn, Việt Nam cần những doanh nghiệp có khả năng biến một ý tưởng tạo tác động thành một mô hình kinh doanh bền vững. Và những mô hình tiên phong ấy cũng cần nguồn lực phù hợp để có thể đi xa hơn.
Selex Motors là một trong những câu chuyện mà BSIF đang có cơ hội đồng hành trên hành trình đó.
| Bạn đang xây dựng một mô hình kinh doanh nhằm giải quyết một vấn đề xã hội hoặc môi trường?
| Bạn đang tìm kiếm nguồn vốn và đối tác để mở rộng doanh nghiệp và gia tăng tác động?
BSIF mong muốn được tìm hiểu và kết nối cùng bạn.
| Tìm hiểu thêm về Quỹ Đầu tư Tác động Én Xanh (BSIF): https://bsif.csip.vn/ 

--------------

Về Quỹ Đầu tư Tác động Én Xanh (BSIF): là một quỹ phi lợi nhuận được thành lập nhằm cung cấp các khoản đầu tư tài chính linh hoạt cho các doanh nghiệp xã hội (DNXH) và tổ chức kinh doanh tạo tác động xã hội (SIB) có khả năng tăng trưởng và đóng góp trực tiếp cho việc thực hiện các mục tiêu phát triển bền vững. Thông qua các công cụ đầu tư phù hợp với đặc thù doanh nghiệp tạo tác động, Quỹ kỳ vọng thu hút nguồn tài chính và hợp tác với các cá nhân và tổ chức trong và ngoài nước nhằm tạo thị trường vốn đa dạng và phù hợp cho việc thực hiện các mục tiêu phát triển bền vững của Việt Nam.